Hoe ontwerp je een tuin?

Net als bij het vormgeven van een huis gaat het bij een tuin om vlakverdeling. In een tuin draait het om het terras, het gazon, de speelplek, de vijver en de border. Hoe plaats je die ten opzichte van elkaar en hoe zijn ze met elkaar verbonden? Hoe lopen de paden en wat zijn de zichtlijnen?

Voor wie een tuinontwerp maakt, is de allereerste regel altijd de praktijk. Het gebruik van een tuin moet vooral efficiënt zijn. Dus het pad van openbare weg richting voordeur loopt vooral niet bochtig, de speelhoek voor de kinderen ligt niet naast de vijver en het eetterras bevindt zich op niet al te grote afstand van de (buiten)keuken. Op elk wensenlijstje voor een nieuw te ontwerpen tuin moeten al deze maar ook andere praktische zaken als eerste aan de orde komen. 

Zijn de praktische aandachtspunten helder gemaakt dan volgt het hoofdstuk vlakverdeling. Belangrijk in elke tuin zijn de terrassen. Afhankelijk van de grootte van de tuin is er vaak sprake van een eetterras en een ontspanningsterras. Hier zijn zowel de afmetingen als de ligging aandachtspunten.

Grind is niet handig om over te lopen maar een grindpad kan wel goed als zichtlijn dienen. Het langs de gehele lengte groeiende siergras Carex morrowii ‘Variegata’ versterkt het effect. 

Een terras wordt aangekleed door in blokvorm geknipte bomen van haagbeuk. Deze geven beschutting maar de openingen ertussen voorkomen een opgesloten gevoel. 

Op de grenslijn hoeven hagen of muren niet altijd overal even hoog te zijn of van hetzelfde materiaal gemaakt te zijn. Variatie maakt een tuin spannend.

Om het gevoel van een al te grote steenvlakte te voorkomen, zijn in dit grote terras her en der forse buxusbollen geplant.

Juiste afmetingen terras

Stelregel is dat een terras niet te klein maar zeker ook niet te groot mag zijn. Bedenk dus eerst voor hoeveel mensen het terras is bedoeld en kies daarna de omvang. Is de ruimte van de tuin verhoudingsgewijs klein, houd dan ook de omvang van het terras bescheiden maar probeer aansluitend een stuk gazon te plaatsen. Bij veel bezoek kan dat gazon als extra terrasruimte dienen.

Wie in een grote tuin kiest voor een ruim terras kan het gevoel van een te grote steenvlakte voorkomen door met enkele visuele trucjes toch beslotenheid te creëren. Dat kan vaak het eenvoudigst door groen te integreren in die ruimte. Laat in dit geval niet het gazon aansluiten aan het terras – dat vergroot immers het gevoel van een te grote lege oppervlakte – maar kies eerst voor een forse strook beplanting of een niet te hoge haag. Plaats eventueel kleine bomen zowel in als net buiten het terras zodat dat terras een natuurlijke aansluiting krijgt op de tuinbeplanting. En laat met datzelfde doel een stuk gazon of een kleine haag het terras inkomen. Of maak gebruik van een pergola met klimplanten om ook hier weer groen op het terras te brengen zonder al te veel ruimte van het terras af te snoepen.

Zonnestand

Wat betreft de ligging van de terrassen is het zinnig deze op enige afstand van elkaar te leggen. Door terrassen verspreid door de tuin te plaatsen, is er steeds een ander zicht op tuin én huis. Op die manier wordt een tuin optimaal benut. Groot misverstand is dat vaak wordt gedacht dat een terras direct moet aansluiten op de gevel van de woning. Het is veel spannender een terras juist op enige afstand van die gevel te plaatsen. Daarmee wordt voorkomen dat de stenen vlakte van het terras naadloos overgaat in de stenen vlakte van de gevel. Probeer tussen die twee altijd ruimte voor groen over te laten. Al is het maar 30 centimeter voor bijvoorbeeld een lavendelhaagje en wat transparante klimplanten.

Een ander misverstand is dat een tuin naar het zuiden gericht moet zijn voor een optimaal zongebruik. Ook hier geldt namelijk dat wie in een tuin naar het noorden gericht het terras enkele meters vanaf de gevel legt – om zo toch voldoende zon op te vangen – een veel interessantere vormgeving creëert. Met zo’n terras op enkele meters afstand van de keukendeur is het probleem van schaduw op dat terras al behoorlijk ingedamd. Bedenk daarbij dat het eetterras vooral in de namiddag centraal staat en op dat moment van de dag schijnt de zon al bijna vanuit het oosten.

Praktisch en esthetisch

Na het plaatsen van de terrassen zijn de verbindingslijnen naar en tussen die terrassen belangrijk. Voor die verbindingslijnen gelden behalve praktische ook ontwerptechnische regels.

Als eerste de praktijk. Het looppad naar het eetterras moet zonder hindernissen zijn, net als het looppad richting voordeur. Ook de route met de vuilcontainer van tuin naar openbare weg of met de fiets van poort naar schuur moet er een zijn zonder obstakels. Dat betekent voldoende breed, zo weinig mogelijk bochten – zeker geen haakse want in de praktijk gaat dat altijd ten koste van de beplanting ! – en geen storende beplanting die over het pad hangt. Ook belangrijk is het dat deze paden een stevige en egale verharding hebben. Het loopt eenvoudigweg niet handig met naaldhakken over kasseien of met een afvalcontainer over een dikke laag grind.

Als tweede zijn er bij paden ontwerptechnische aandachtspunten. Paden kunnen behalve een verbindingsfunctie namelijk ook een zichtlijnfunctie hebben. Wie bijvoorbeeld een ‘zichtlijnpad’ – hoe smal ook – haaks op de schuifpui richting erfgrens aanlegt, maakt de tuin optisch veel dieper. Zeker ook vanuit de huiskamer bezien. En wie een pad aanlegt van een tegen de zijgrens van de tuin gelegen terras rechtstreeks naar de tegenoverliggende zijgrens maakt de tuin optisch breder. Een simpel foefje waarbij het belangrijk is te onthouden dat deze zichtlijnpaden niet de hoofdpaden, de praktijkpaden, zijn. Zichtlijnpaden hoeven niet van begin tot eind helemaal pad te zijn. Er mogen best tussengelegen openingen in komen waar planten groeien, lage planten uiteraard want het effect van de zichtlijn moet wel behouden blijven. Ook mogen de voegen breed zijn om daar kruiptijm of loopkamille te laten groeien. Wie zo’n pad beloopt, moet wel goed uitkijken en geregeld extra grote stappen maken. En bij zichtlijnpaden is het juist wel mogelijk ‘onregelmatig’ materiaal te gebruiken als kasseien, flagstones of grind.

Plannen met je tuin?
Bestel een tuinschets, gemaakt door professionele tuinontwerpers

De verdere inrichting

Hebben de terrassen en de paden een plaats gekregen dan is het horizontale vlak verder in te vullen met gazon, borders of bijvoorbeeld een vijver. Ook die invulling kent een aantal vuistregels. 

Bij het gazon is het inmiddels achterhaald dit ‘traditioneel’ in het midden van de tuin te plaatsen. Een gazon naar links of rechts schuiven om het zo direct te laten aansluiten op de erfgrens zorgt voor een verrassend ruimtelijk effect. Ook een cirkelvormig gazon maakt een ruimte groter. Beide ontwerpmogelijkheden zijn met name belangrijk in tuinen met een bescheiden oppervlakte. 

Verder werkt een pad dat door het gazon loopt – al dan niet af en toe onderbroken met openingen waar het gras doorheen groeit –spannender dan een pad dat pal tegen het gazon is gesitueerd. En wie in een grote tuin bang is voor een te omvangrijke open gazonvlakte plaatst daar – niet precies in het midden want dat is te voorspelbaar – een karakteristieke boom of meerstammige solitairheester.

Speelhoek voor de kinderen

Bij de speelhoek voor de kinderen is het aan te bevelen deze te laten aansluiten op het gazon of terras. Kinderen kunnen dat gazon of terras bij hun speelruimte betrekken en vanaf het terras is er altijd makkelijk toezicht van de ouders. Probeer bij het plaatsen van een kinderhoek ook te bedenken dat deze slechts voor een aantal jaren is. Dus dat de ruimte na verloop van tijd probleemloos is verwijderen door simpelweg het gazon en/of terras te vergroten. Overigens is ook de plaatsing van de vijver succesvol dicht tegen gazon of terras. In en rond de vijver is vaak veel leven en dat willen we graag van dichtbij bewonderen. Omdat in een tuin met kleine kinderen een vijver niet voor de hand liggend is, is het een idee de bij het gazon en terras gelegen speelhoek later om te bouwen tot vijver.

Plantvakken

En dan nog de border. Traditioneel van hoog naar laag opgebouwd en vroeger meestal onder een vaste hoek bekeken. Maar ook deze ‘regels’ zijn veranderd. Wie meerdere terrassen in een tuin plaats, bekijkt borders dus vanuit verschillende hoeken. Daarom mogen de planthoogtes veel meer gevarieerd door elkaar staan en mogen borders juist ook haaks op de erfgrens komen te liggen zodat er zowel overheen als doorheen gekeken wordt.

Denk bij borders, die dus zeker een ontwerptechnische functie hebben, ook aan de wintermaanden. Zorg voor voldoende wintergroene planten of vaste planten met een stevig wintersilhouet. En plaats eventueel enkele hoge transparante heesters met een karakteristieke habitus. Liggen alle horizontale vlakken op hun plaats dan gaat de aandacht naar de verticale vlakken. Belangrijkste verticale vlakken in de tuin vormen de wanden – hagen en muren – en bomen.

Privacy in je tuin

Privacy vindt bijna iedereen belangrijk dus op de grenslijnen van de tuin komen wanden die minstens tot ooghoogte reiken. Toch is het vooral belangrijk niet over de hele grenslijn van die hoge wanden te plaatsen. Dat veroorzaakt behalve privacy ook een gevoel van opsluiting. Het kan buitengewoon spannend zijn te wisselen met de hoogtes en op sommige plaatsen de wanden wat lager te maken. En die lage wanden – in de vorm van hagen – ook de tuin in te laten komen. Uiteindelijke doel is vooral de grenslijn, die de meeste mensen als eerste in de tuin benadrukken, juist te vervagen.

Bomen als plafond

Het plafond in de tuin vormen de bomen en in geen enkel tuin mogen ze ontbreken. Wie bang is voor teveel somberte laat zich goed over dit onderwerp inlichten. Er zijn namelijk tal van bomen met kleine bladeren en een open vertakking die het zonlicht niet totaal wegnemen maar dit juist prachtig filteren.

Tuinschets aanvragen