Wel privacy, niet opgesloten. De Ideale tuin

Privacy in de tuin betekent zeker niet de hele tuin hermetisch afsluiten met twee meter hoge wanden. Dat geeft teveel ook een opgesloten gevoel. In een goed uitgebalanceerd tuinontwerp gaat het behalve om privacy ook om ruimtelijkheid, doorkijkjes en contact met de omgeving.

Het gebeurt nog al te vaak. Mensen met een nieuwe tuin plaatsen als eerste op alle grenslijnen hoge wanden in de vorm van muren, schuttingen of volgroeide hagen. Privacy heeft prioriteit. Wie in zijn eigen tuin wil verpozen, duldt geen nieuwsgierige blikken van buren of passanten. 

Deze aanpak is in eerste instantie begrijpelijk, die behoefte aan privacy geldt immers voor bijna iedereen. Maar voor de beleving van de daarna aan te leggen tuin is die aanpak nadelig. Die dominante wanden beperken namelijk de mogelijkheden om een tuinontwerp met verrassingen te maken, met spanning.

Ruimtelijk gevoel

Vergelijk het met een huis. De wanden van een huis zijn ook niet overal hermetisch gesloten. Ramen geven zicht naar buiten en laten licht naar binnen, ze creëren een ruimtelijk gevoel. En met deuren ontstaan doorloopjes en doorkijkjes, soms open en soms dicht. Ook in de tuin moet er aandacht zijn voor het contact met de omgeving. Openingen op de grenslijn zorgen voor een extra ruimtelijk effect én spanning. Uiteraard is het de kunst van de ontwerper deze openingen zo te plaatsen dat privacy – en natuurlijk veiligheid – gewaarborgd blijft.

Afwisseling in materiaal

Soms is er niet aan te ontkomen. Er zijn situaties waarbij op de grenslijn eenvoudigweg hoge gesloten wanden moéten komen. Dat kan zijn vanwege een aan de tuin grenzende drukke weg. Een hoge muur beperkt dan de geluidsoverlast en haalt de weg geheel uit het zicht. Ook als er een druk wandel- of fietspad langs een of meerdere wanden van de tuin loopt, speelt privacy, naast inbraakgevoeligheid, een rol. Ook dan zijn stevige, hoge en aaneengesloten scheidingswanden nodig. Voor de verdere uitvoering van het tuinontwerp zijn er dan verschillende aandachtspunten om deze dominante tuinonderdelen op een aangename manier in de tuin te verwerken. Er gelden twee basisregels.

Wie van de drie

Uitgaande van een tuin gelegen achter het huis is er in de regel sprake van drie wanden die privacy moeten waarborgen. Het is altijd raadzaam daarbij voor twee verschillende materialen te kiezen. Dus bijvoorbeeld twee wanden die bestaan uit een gemetselde muur en een wand van hoge Taxus. Door voor twee verschillende materialen te kiezen, ontstaat variatie. Wie kiest voor drie dezelfde materialen op de drie grenslijnen, denk bijvoorbeeld aan drie muren of drie donkere taxushagen, veroorzaakt al snel een opgesloten gevoel. En wie op de drie erfgrenzen voor drie verschillende materialen kiest, bijvoorbeeld een muur, een wintergroene haag en een houten schutting, veroorzaakt daarentegen onrust. Dezelfde onrust die ook verschijnt bij het schilderen van drie huiskamermuren in drie verschillende kleuren.

Repeterend karakter

Tweede regel is om te proberen materiaal van de eenmaal geplaatste wanden ook een of meerdere malen in de tuin terug te laten komen. Uiteraard minder hoog dan op de erfgrens. Door dit te doen worden de wanden op de grenslijnen minder dominant en is binnen het tuinontwerp meer spanning te creëren.

Met muren en schuttingen is dit uiteraard lastiger dan met bijvoorbeeld hagen of klimopwanden. Staat er echter op de erfgrens bijvoorbeeld een twee meter hoge Taxus- of beukenhaag dan kan het zeker interessant zijn lagere hagen van hetzelfde materiaal in de tuin terug te laten komen. Soms kan dat aansluitend, haaks op de grenshaag. Soms ook kunnen de hagen ‘los’ in de tuin liggen waarbij het altijd van belang is ze (visueel) met een ander tuinelement te verbinden. Bijvoorbeeld zo dat de lijn van zo’n lage haag parallel loopt aan een pad of dat er een bomenrij of pergola langs staat die eventueel na het stoppen van de haag nog enige meters doorloopt. Tevens kan het boeiend zijn bij deze haagjes te wisselen in hoogtes, er soms hoge beplanting voor en soms achter te zetten en vooral ook te werken met doorkijkjes. Een smalle opening in een lage haag waarachter een mooi kunstwerk staat, doet al wonderen. Uiteindelijk ontstaat zo al snel een afwisselende vormgeving en wordt de kijker afgeleid van de overheersende wanden die op de grenslijnen staan. Die wanden verdwijnen letterlijk en figuurlijk naar de achtergrond.

Overleg met buren

Er zijn natuurlijk ook tuinen waar privacy en inbraakpreventie minder van belang zijn dan in het eerste voorbeeld. Bij een tuin opgesloten door verschillende buurtuinen bijvoorbeeld is inbraakbeveiliging al een stuk minder belangrijk en is er geen dagelijkse stroom van naar binnen kijkende passanten. Privacy blijft natuurlijk belangrijk maar ook hier zijn weer foefjes om een al te sterk gevoel van opsluiting te voorkomen.

Uiteraard worden de erfgrenzen in deze tuinen wederom gemarkeerd door hagen, muren of schuttingen. Maar er is op andere manieren vorm te geven en te variëren. Bij hagen bijvoorbeeld is het eenvoudig om er op bepaalde plaatsen een verlaging in te knippen. Of zelfs een raam. Zorg daarbij dat het zicht door die openingen niet uitkomt op het terras van de buren of het raam van hun eetkamer maar bijvoorbeeld eindigt in een tuindeel met gevarieerde beplanting. Probeer daarbij te overleggen met de buren zodat ook zij profijt van zo’n opening kunnen hebben. Zo’n doorkijk naar wat zich achter de tuin bevindt, maakt ieders tuin visueel een stuk groter. 

Ook kan gewisseld worden met bladhoudende en bladverliezende hagen. In wintergroene wanden van klimop of Taxus mogen gedeeltes komen van bladverliezers als haagbeuk. In de zomer is privacy gegarandeerd maar in de kale wintermaanden zorgt die haagbeuk voor openheid. Dan is dwars door deze bladverliezende haag heen te kijken. Niet erg, want ‘s winters zit toch bijna niemand in zijn tuin.

Plannen met je tuin?
Bestel een tuinschets, gemaakt door professionele tuinontwerpers

Speels effect met verlichting

Spelen met tuinverlichting versterkt hier het effect. Wie met zijn buren overlegt om aan beide zijden van de bladverliezende haag verlichting te plaatsen met daarboven liefst dezelfde boomsoort verbindt de tuinen met elkaar, laat ze groter lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Voor de rust van het totale tuinontwerp is het raadzaam om ook hier weer één van de materialen, bijvoorbeeld de haagbeuk, op verschillende plaatsen in de tuin terug te laten komen. Dat kan als lage haag maar ook als blok- of zuilvorm.

Jaarrond boeiend

Het is bij hagen ook mogelijk over grote lengtes te wisselen met hoogte. Op de meest privacygevoelige plaatsen komt dan een stevige haag tot boven ooghoogte maar op andere plaatsen mag de haag wat lager zijn. Boven zo’n haag van pakweg 1,5 meter komt dan een lijn van leibomen met de onderste takken op 1.80 meter. Dat betekent dus over een bepaalde lengte een langwerpige opening van circa 30 cm hoog. Dit zorgt voor een fraaie lichtinval en werkt ook hier weer ruimtelijk doordat er zicht ontstaat naar wat zich buiten de tuin bevindt. Dit is ook een manier om te variëren met de beplanting op de erfgrens. Bijvoorbeeld door leivormen van vroeg uitlopende haagbeuk of voorjaarsbloeiende sierpeer te combineren met een taxushaag die jaarrond dezelfde uitstraling heeft. Of door deze leibomen te combineren met laat uitlopende beuk die als extra de warme herfstverkleuring en het in de winter bruine blad heeft. Wie op deze manier uitgebalanceerd met beplanting varieert, heeft elk seizoen een boeiende tuin.

Verschuifbare lamellen 

Komen er in een beschermd gelegen tuin schuttingen of muren op de erfgrens dan kan ook hier natuurlijk gewerkt worden met doorkijkjes en hoogteverschillen. Net zoals bij de hagen. Maar er is meer. Zo is er tegen grote muurvlakken te werken met klimplanten om ook hier het al te dominante steenvlak op een natuurlijke manier in de tuinbeplanting te laten overgaan. En er kan in zo’n muur gewerkt worden met uitsparingen van hout. Vlakken van hout die bijvoorbeeld bestaan uit draaibare planken – horizontaal of verticaal – zoals bij de lamellen van luxaflex. Makkelijk te openen om licht en zicht toe te laten maar ook weer eenvoudig te sluiten. Die planken kunnen natuurlijk ook vast komen te staan zodat alleen vanuit bepaalde hoeken zicht is op wat erachter ligt. Boeiend hierbij is wederom het lichtspel van de zonnestralen die erdoorheen schijnen.

Bij houten schuttingen tot slot is er de overweging om tussen planken af en toe smalle openingen te creëren. Dat is eenvoudig zelf te maken en zorgt ook hier weer voor meer contact met de omgeving en fraaie lichtinval. Op plaatsen waar teveel doorkijk is, kunnen klimplanten als ‘vitrage’ dienen. Puur weer om de inkijk te beperken. Probeer bij wisselende houtvlakken wel steeds te kiezen voor dezelfde houtsoort, ook hier weer om rust te bewaren. Het is en blijft in een tuin namelijk net als in een huiskamer; wanden en vloeren moeten rust uitstralen. Pas dan komt alles wat in die huiskamer of tuin is neergezet, het mooiste tot zijn recht.

Tuinschets aanvragen